2026-жылдын 13-мартына карата 218 миң 121 адам «Түндүк» мобилдик тиркемеси аркылуу кредит алууга өзүнө-өзү тыюу салды. Бул тууралуу Улуттук банктан билдиришти.

Белгилей кетсек, бул механизм насыяга байланыштуу алдамчылыктын алдын алуу максатында 2025-жылдын 1-ноябрынан тарта иштей баштаган.

Насыя алууга өзүнө-өзү тыюу салуу деген эмне?

«Өзүнө-өзү тыюу салуу» – бул жаран үчүн каржы-насыялык уюмдарда анын атына насыя жана займдарды жол-жоболоштуруу мүмкүнчүлүгүн алдын ала өз ыктыяры менен чектөөчү акысыз кызмат.

Бул механизмди киргизүүнүн негизги максаттары:

• Алдамчылыктын алдын алуу жана керектөөчүлөрдүн укугун коргоо: Уурдалган же жасалма маалыматтарды колдонуу менен башка бирөөнүн атына насыя алуунун алдын алуу, карыз тузагына жана талаш-тартыштарга жол бербөө.
• Өзүнүн насыялык профилин көзөмөлдөө: Каалаган убакта өзүнүн атына «санарип кулпуну» коюу мүмкүнчүлүгү.
• Каржылык сактык: Жарандарга ойлонулган чечимдерди кабыл алуу үчүн убакыт берүү.

Тыюу салуу жана аны кайра алуу

Жарандар «Түндүк» мобилдик тиркемеси аркылуу каалаган убакта өз алдынча жана акысыз түрдө тыюу салып же аны кайра алып сала алат.

Кыргызстанда эки кредиттик бюро иштейт – «Ишеним» жана «СЭС» кредиттик-маалыматтык бюролору. Кредиторлор эки бюрону тең текшергендиктен, коргоо активдүү деп табылышы үчүн алардын жок дегенде бирөөсүнө тыюу салуу жетиштүү. Тыюу салууну алып салуу дароо эмес, арыз берилгенден кийин 12 саат өткөндөн кийин жүзөгө ашырылат. Бул убакыттын ичинде жаран алып салууну жокко чыгара алат, ошондо коргоо активдүү бойдон калат. Мындай ыкма шашылыш чечимдердин алдын алат жана коопсуздук деңгээлин жогорулатат.

Насыя берүүчүнүн милдеттери

Насыя берүү алдында каржы-кредиттик уюм активдүү тыюу салуунун бар-жогун текшерүүгө милдеттүү. Эгер тыюу салынган болсо, насыя берүүчү себебин көрсөтүү менен келишим түзүүдөн баш тартат.

Юридикалык кесепеттери

Эгерде тыюу салууга карабай насыя берилсе, мындай келишим жараксыз (юридикалык күчү жок) деп табылат. Жаран ал боюнча милдеттенмелерди аткарууга милдеттүү эмес, ал эми насыя берген тарап каражатты кайтарып берүүнү талап кылууга укугу жок. Мыйзам бузгандыгы үчүн жоопкерчиликти өзү алат.

Иш-аракеттердин кыскача алгоритми («Түндүк» тиркемеси аркылуу):

1. Өз алдынча тыюу салууну орнотуу: «Түндүк» тиркемесине кирүү → «Насыя алууга өз алдынча тыюу салуу» кызматын тандоо → «Арызды толтуруу» баскычын басуу → кредиттик бюрону тандоо → аракетти тастыктоо. Коргоо дароо активдешет.
2. Тыюу салууну алып салуу: Ошол эле кызматка кирүү → тандоо → «Өз алдынча тыюу салууну алып салуу» баскычын басуу. Алып салуу 12 сааттан кийин автоматтык түрдө болот.
3. Алып салууну жокко чыгаруу: Арыз берилгенден кийин 12 сааттын ичинде кызматка кирип, «Арызды жокко чыгаруу» баскычын басуу керек – коргоо активдүү бойдон калат.

Жарандар «Түндүк» мобилдик тиркемеси аркылуу каалаган убакта акысыз түрдө тыюу салып же аны кайра алып сала алышат.

Өзгөчөлүктөрү:

1. Колдонуу чөйрөсү: Кыргызстанда эки кредиттик бюро («Ишеним» жана «СЭС») иштейт. Коргоо активдүү болушу үчүн алардын жок дегенде бирөөсүнө тыюу салуу жетиштүү.
2. 12 сааттык эреже: Тыюу салууну алып салуу дароо эмес, арыз берилгенден 12 саат өткөндөн кийин жүзөгө ашырылат. Бул убакыттын ичинде жаран чечимин өзгөртүп, арызды жокко чыгара алат.

Насыя берүүчүнүн милдеттери жана жоопкерчилиги

• Текшерүү: Насыя берүү алдында каржы-кредиттик уюм системада активдүү тыюу салуунун бар-жогун текшерүүгө милдеттүү.
• Юридикалык кесепеттери: Эгерде тыюу салууга карабай насыя берилсе, мындай келишим жараксыз (юридикалык күчү жок) деп табылат. Жаран ал боюнча милдеттенмелерди аткарууга тийиш эмес, ал эми насыя берүүчү каражатты кайтарып берүүнү талап кыла албайт.

Иш-аракеттердин алгоритми («Түндүк» аркылуу):

• Тыюу салууну орнотуу: Тиркемеге кирүү → «Насыя алууга өз алдынча тыюу салуу» кызматы → «Арызды толтуруу» → Кредиттик бюрону тандоо → Тастыктоо. (Коргоо дароо ишке кирет).
• Тыюу салууну алып салуу: Кызматка кирүү → «Өз алдынча тыюу салууну алып салуу» баскычын басуу. (Алып салуу 12 сааттан кийин автоматтык түрдө аткарылат).
• Алып салууну жокко чыгаруу: 12 сааттын ичинде «Арызды жокко чыгаруу» баскычын басуу керек — мында коргоо активдүү бойдон калат.