Каппадокиянын жүрөгүндө жайгашкан тарыхый Ортахисар айылы — Түркиянын “Жомоктор өлкөсү” деп аталган уникалдуу аймагынын бир бөлүгү — расмий түрдө Эл аралык Cittaslow (Жай шаарлар) тармагына мүчө болуп кабыл алынды. Узак убакытка созулган жана кылдат даярдык иштеринин жыйынтыгында Ортахисар рекорддук көрсөткүч менен бааланып, туруктуу шаардык өнүгүүгө жана өзүнүн уникалдуу маданий мурасын сактоого болгон берилгендигин дагы бир жолу далилдеди.
Ортахисардын Cittaslow тармагына кошулушу менен Түркиядагы жай шаарлардын саны 29га жетип, өлкөнүн глобалдык Cittaslow кыймылындагы орду дагы бекемделди.
Ортахисар: тарых менен жай жашоонун айкалышы
Ортахисар ошондой эле Forbes журналынын 2025-жылдагы “Дүйнөдөгү эң кооз 50 айыл” тизмесине кирип, аймактагы сөзсүз барууга тийиш болгон туристтик багыттардын бири катары таанылды. Каппадокиянын эң ири калктуу пункттарынын бири болгон Үргүптөн болжол менен 6 км аралыкта жайгашкан бул айыл аймакка мүнөздүү аскага оюлуп жасалган архитектурасы, байыркы чеби жана асманында учуп жүргөн аба шарлары менен белгилүү.
Шаардын борборунда Хетт дооруна таандык деп эсептелген Ортахисар чеби көтөрүлүп турат. Бүгүнкү күндө бул чеп аймактагы эң бийик байкоо чекиттеринин бири болуп саналат жана Каппадокиянын өзгөчө пейзажына укмуш панорамалык көрүнүш тартуулайт. Аскага оюлуп жасалган бул чепте үңкүрлөрдүн, көгүчкөн уяларынын жана лабиринт сыяктуу туннелдердин татаал системасы бар. Ошондуктан ал көп учурда “дүйнөдөгү эң алгачкы көп кабаттуу конуштардын бири” катары да аталат.
Чептин айланасында Каппадокиянын салттуу архитектурасынын таасирдүү үлгүлөрү жайгашкан. Таш менен төшөлгөн тар көчөлөр, өрүк саткан дүкөндөр жана роза жыттанган чай бакчалары аркылуу саякатчылар аймактын айыл чарбасында маанилүү роль ойногон кооз өрөөндөргө жетишет. Бул өрөөндөрдөгү аскага оюлган сактоочу жайларда тарыхта жергиликтүү азыктар — алма, картошка жана Жер ортолук деңизинен алынып келген апельсин, лимон сыяктуу цитрус жемиштери сакталган.
Ортахисарда ошондой эле аймактын руханий жана маданий мурасын чагылдырган бир катар тарыхый диний жайлар бар. Алардын катарына Сарыжа чиркөөсү, Жамбазлы чиркөөсү, Тавшанлы чиркөөсү, Балкан Дереси өрөөнүндөгү чиркөөлөр жана Халлач Дереси монастыры кирет.
Түркия Cittaslow философиясын колдойт
Cittaslow кыймылы глобалдашуу шаар жашоосун бир калыпка салып, жергиликтүү өзгөчөлүктөрдү жоготуп жатат деген тынчсыздануудан улам пайда болгон. Cittaslow шаарларында жашоо жай ыргакта өтөт, ал эми жергиликтүү ашкана, архитектура, салттар жана тарых кылдат сакталат.
Түркиядагы Cittaslow тармагы 2009-жылы Сеферихисар шаары биринчи түрк мүчөсү болгондо түзүлгөн. Ошондон бери тармак жаңы шаарлардын кошулушу менен туруктуу түрдө кеңейип келет.
Бүгүнкү күндө Cittaslow Türkiye тармагына өлкөнүн жети географиялык аймагындагы 24 облуска караштуу 29 шаар кирет. Бул Түркиянын бай маданий мурасын жана жергиликтүү өзгөчөлүктөрүн сактоодогу эл аралык аброюн дагы бекемдейт.
Түркиядагы 29 Cittaslow шаары төмөнкүлөр:
Ахлат, Акяка, Арапгир, Чамели, Демре, Дадай, Эгирдир, Финике, Фоча, Гөкчеада, Герзе, Гөйнүк, Гүдүл, Халфети, Ибрады, Изник, Кемалие, Көйжегиз, Мудурну, Ортахисар, Першембе, Сафранболу, Шаркөй, Шавшат, Сеферихисар, Узундере, Визе, Ялвач жана Йенипазар.
