7-канал. Жаңылыктар — Кыргызстан

Жаңылыктар — Кыргызстан

Сортировка новостей по дате

Ноябрь 2026
Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
30  
  • social_icon
  • social_icon
  • social_icon
  • social_icon

Журналист Нурдин Урмамбетов: Жапаровдун билдирүүсү, өлкөнүн тынчтыгы жана биримдиги үчүн

8

Президент Жапаров өлкөнүн туруктуулугун жана мамлекеттин бүтүндүгүн сактоону көздөгөн, акыл-эстүү ар бир жетекчи анын ордунда болсо жасай турган кадамга барды — эскертүү берди. Ал эч кимди камакка алган жок, түрмөгө отургузган жок, телекамералардын алдында көрсөтмө сот уюштурган жок. Болгону эл алдына чыгып: «Силер кабиналарда чай үстүндө эмнелерди шыбырап жатканыңарды мен билем», — деди. Мындай кадам кезектеги репрессиялар толкунунан алда канча күчтүү.

Биздин либералдык «өнөктөштөрүбүз» жана аларды колдогон эксперттер дароо эле: «Бул ойдон чыгарылган нерсе! Эч кандай кутум болгон эмес!» — деп кыйкыра башташты. Бирок президент өлкөнүн түштүгүндө улуттар аралык кагылышууну тутандыруу пландары тууралуу ачык айтып жатса, демек, мындай билдирүү жасоого анын жетиштүү негиздери бар. Президент Жапаров өзү да кутум баштапкы баскычында болгонун, дал ошол учурда анын алдын алуу зарылдыгын белгилеген.

Дал ушул жерден бийлик коомчулукка ачык жарыялоону туура көрбөгөн бир жагдай ачыкка чыгат. Бул «сүйлөшкөндөрдүн» тизмесинде, сыягы, жөнөкөй адамдар эмес, белгилүү саясатчылар, анын ичинде президенттикке талапкерлигин койгон же коюуну көздөп жаткан адамдар да бар болушу мүмкүн. Бул маалымат расмий түрдө тастыкталган эмес, ысымдар да аталган жок. Андыктан биз аларды шарттуу түрдө ЭШМАТ жана ТАШМАТ деп атап, божомол кылуудан башка аргабыз жок. Бирок логика жөнөкөй: эгер сөз жөнөкөй адамдар жөнүндө гана болсо, анда эмне үчүн президент элге атайын кайрылуу жасамак? Ал жөн гана атайын кызматтарга тапшырма берип коймок. Ал эми бул жолу коомчулукка ачык белги берилди. Демек, ал жерде өлкөдөгү таасирдүү адамдар отурган болушу мүмкүн.

Мындан тышкары, бул шайлоо алдында башаламандык уюштуруу аракеттеринин биринчи учуру эмес. Темирлан Султанбековду эстейли. Ал — «Социал-демократтар» партиясынын лидери, жаш саясатчы. 2026-жылдын октябрында аны массалык башаламандык уюштурууга даярданган деген иш боюнча күнөөлүү деп таап, төрт жылга эркинен ажыраткан. Мурунку иш боюнча өтөлбөй калган жаза мөөнөтүн кошкондо, мүлкүн конфискациялоо менен жети жылга кесилген. Тергөөнүн версиясы боюнча, алар мөөнөтүнөн мурда өткөн парламенттик шайлоодон кийин массалык нааразылык акцияларын уюштурууну пландашкан. Башкача айтканда, схема мурда эле колдонулуп келген: чогулушат, сүйлөшүшөт, кырдаалды курчутууга аракет кылышат.

Ал учурда бийлик ишти жаап-жашырган жок, тергөөнү аягына чыгарып, сот өкүмүнө чейин жеткирди. Бирок азыр жагдай башкача. Азыр президенттик шайлоонун алдында Садыр Жапаров кутум уюштурууга катышкан талапкерлер тууралуу теманы ачык көтөрө баштаса, дароо эле атаандаштарын четтетүү үчүн репрессияларды колдонуп жатат деген айыптоолорго кабыларын жакшы түшүнөт. Бул эми «туруктуулукту коргоо» эмес, «саясий куугунтук» катары бааланмак. Батыштагы укук коргоочулар да, жергиликтүү оппозиция да дал ушуну күтүп турушат. Ошондуктан бул жолу бийлик теманы тереңдетип, ачык иликтөөгө алган жок. Эскертүү берди да, азырынча ушуну менен чектелди. Бул аларды кечиргендиктен эмес, азыр бул маселени тереңдетүү саясий жактан пайдалуу болбогондуктан. Бирок президенттик өнөктүк аяктагандан кийин бул окуянын уландысы болушу толук мүмкүн. Бул — ырасталган маалымат эмес, болгону божомол. Шайлоо артта калганда атайын кызматтардын аракеттерине кеңири мүмкүнчүлүк түзүлүшү мүмкүн. Бул да божомол гана. Ошондо жаңы шектүүлөр, жаңы кылмыш иштер жана жаңы өкүмдөр пайда болушу ыктымал. Азырынча болсо эскертүү берилди. Башкача айтканда: «Мен силерди көрүп турам. Тынч жүргүлө».

Бул жерден биз башкаруунун классикалык логикасын көрүп турабыз — мамлекет башчысы күч колдонбостон эле өзүнүн күчүн көрсөттү. Ал кутум уюштуруучуларга: «Мен баарын көрүп турам. Эрежеге ылайык иш кылгыла же такыр эле аралашпагыла», — деген белги берди. Саясат монастырь эмес, бул жерде акылга сыярлык эсеп-кысап керек. Ошондуктан эскертүү берүү камакка алууга караганда арзан. Эскертүү берүү жабырлануучуларды жаратууга караганда натыйжалуу. Эскертүү берүү — кырдаалды көзөмөлдөн чыгарбай, аны өз колунда кармап туруу дегенди билдирет.

Кутум уюштуруучулардын артында Орусия, Кытай же башка стратегиялык өнөктөш турат деген Батыштын кыйытмалары чектен чыккандык. Москва менен Бээжинге Кыргызстандагы туруктуулук керек. Орусия Жамааттык коопсуздук келишим уюмунун алкагындагы союздашыбыз, анын бул жерде миграциялык жана экономикалык кызыкчылыктары бар. Кытай болсо Кытай — Кыргызстан — Өзбекстан темир жолуна инвестиция салып жатат. Ага өлкөнүн түштүгүндөгү башаламандык эч кандай пайда алып келбейт. Өздөрүнүн долбоорлоруна зыян келтирүүдө аларды айыптоо — бул же акылсыздык, же атайын жасалган чагымчылдык.

Максат — жазалоо эмес, алдын алуу. Демек, коомчулукка ачык белги берүү жетиштүү болду. Мамлекет кырдаалды көзөмөлдөп турганын көрсөттү. Кутум уюштуруучулар эскертүү алышты. Коомчулук сабак алды. Ал эми шайлоо белгиленген мөөнөттө өтүү мүмкүнчүлүгүн сактап калды.

Баары жөнөкөй: Жапаров өзү жасашы керек болгон кадамга барды. Эскертүү берди. Муну менен баарын айтты.

9