БУУнун Коопсуздук Кеңешине мүчөлүк эмне берет?
Казакстан БУУнун Коопсуздук Кеңешинде иштеген мезгилде (2017–2018-жылдар) түз чет элдик инвестициялардын агымы чындап эле өскөн.
2017-жылы түз чет элдик инвестициялардын жалпы көлөмү болжол менен 20,8 млрд АКШ долларын түзгөн. 2018-жылы бул көрсөткүч 24,3 млрд долларга жетип, мурунку жылга салыштырмалуу 15,8%га өскөн.
Демек, Коопсуздук Кеңешиндеги мүчөлүк мезгилде инвестициялардын агымы жылдык эсеп менен болжол менен 3,5 млрд долларга көбөйгөн. Ошол эле учурда Казакстандын бийлиги инвестициялардын өсүшүн өлкөнүн эл аралык аброю менен гана эмес, төмөнкү факторлор менен да байланыштырган:
- Astana International Financial Centre ишке кириши;
- 2018–2022-жылдарга карата жаңы инвестициялык стратегия;
- чет элдик инвесторлор үчүн шарттардын жакшыртылышы;
- мунай-газ тармагындагы ири долбоорлор.
Салыштыруу үчүн айтсак, БУУнун Коопсуздук Кеңешинин туруктуу эмес мүчөсү болуу түз инвестициядан көрө көбүрөөк саясий кадыр-барк, эл аралык таанылуу жана кошумча дипломатиялык байланыштарды берет. Бирок мындай макам инвесторлордун өлкөгө болгон ишенимин жогорулатышы мүмкүн.
Кыргызстан 2027–2028-жылдары БУУнун Коопсуздук Кеңешинин туруктуу эмес мүчөсү болуп калса, канча кошумча инвестиция тарта алат? Муну так эсептөө мүмкүн эмес, анткени инвесторлор акчаны Коопсуздук Кеңешиндеги орун үчүн эле салбайт. Бирок башка өлкөлөрдүн тажрыйбасына таянып болжолдуу баа берүүгө болот.
Коопсуздук Кеңешиндеги мүчөлүк эмне берет?
- Өлкөнүн эл аралык таанымалдыгын жогорулатат.
- Мамлекет башчылары жана ири инвесторлор менен жолугушуулардын санын көбөйтөт.
- Туруктуулук жана ишенимдүүлүк боюнча өлкөнүн имиджин бекемдейт.
- Улуттук долбоорлорду дүйнөлүк деңгээлде илгерилетүүгө жардам берет.
- World Bank, Asian Development Bank, European Bank for Reconstruction and Development сыяктуу эл аралык каржы институттары менен сүйлөшүүлөрдө өлкөнүн позициясын күчөтөт.
Кыргызстандын азыркы деңгээли. Акыркы жылдары Кыргызстан жылына орточо 0,8–1,5 млрд доллар түз чет элдик инвестиция тартып келет. Мүмкүн болгон таасир. Кыргызстан Коопсуздук Кеңешинин мүчөсү болуп, ошол эле учурда инвестициялык долбоорлорду активдүү илгерилетсе, натыйжа төмөнкүдөй болушу мүмкүн:
Сценарий 2:
- жылдагы кошумча инвестиция
- Консервативдүү 50–150 млн доллар
- Реалдуу 200–500 млн доллар
- Оптимисттик 700 млн – 1 млрд доллар.
- Инвестициялар кайсы тармактарга келиши мүмкүн?
гидроэнергетика;
күн жана шамал энергетикасы;
логистика жана транспорт коридорлору;
тоо-кен өнөр жайы;
айыл чарба продукциясын кайра иштетүү;
туризм;
санариптик экономика.
Кыргызстан Коопсуздук Кеңешинде эмнелерди илгерилете алат? Кыргызстан өзүн төмөнкүдөй позициялай алат:
Борбордук жана Түштүк Азиянын ортосундагы диалог аянтчасы катары;
тоолуу аймактардын көйгөйлөрүн көтөргөн өлкө катары;
суу жана энергетикалык коопсуздук боюнча демилгечи катары;
аймактык туруктуулук маселелеринде ортомчу катары.
Эгер бул багыттар активдүү жүргүзүлсө, негизги пайда түз инвестициялардан да чоң болушу мүмкүн. Тактап айтканда, кийинки 5–10 жыл ичинде бир нече миллиард долларлык жеңилдетилген каржылоону жана ири инфраструктуралык долбоорлорду тартууга мүмкүнчүлүк ачылат.
Жыйынтык: Кыргызстан үчүн БУУнун Коопсуздук Кеңешиндеги орун — бул биринчи кезекте дипломатиялык жана абройдук капитал. Ал өзү эле миллиарддаган доллар алып келбейт, бирок туура пайдаланылган шартта кошумча 200–500 млн доллар инвестиция тартууга жана энергетика, транспорт, туризм сыяктуу тармактардагы ири долбоорлорго жол ачууга жардам бере алат.
