Кыргызстан Швейцарияны басып өтүп жатабы? Бул тамаша эмес! Мындай пикирин эксперт Бакыт Бакетаев фейсбук баракчасына жазды.
«Кытай-Кыргызстан-Өзбекстан темир жолу – 122 метрлик көпүрөдөн байлыкка алып баруучу жол. Элестетип көрүңүз, 40 кабаттуу имаратка салыштырмалуу бийиктикте тоо дарыясынын үстүнөн өтүп бараткан поезд! Бул илимий фантастика эмес, Кыргызстандагы чыныгы инженердик долбоор. Жүз вагондон турган поезддин 120 метр бийиктикте, учактын учуп баратканын элестетсе болот.
Жалал-Абад облусунун Сузак районундагы Кеч-Алат дарыясына темир жол көпүрөсү курулуп жатат. Анын жалпы бийиктиги 122 метрди, ал эми узундугу дээрлик 957 метрди түзөт. Салыштыруу үчүн, белгилүү Швейцариядагы темир жол Ситер виадукунун бийиктиги болжол менен 99 метр. Демек, биздин темир жолдогу курулмалар бийиктиги боюнча белгилүү швейцариялык үлгүдөн ашып түшөт.
Тамашалоо азгырык: Швейцария тоо поезддери менен белгилүү жана Кыргызстан темир жолун андан да бийик көтөрүүнү чечти! Бирок тамашаларды четке кагып, бул инженердик жетишкендик бийиктик рекордун коюудан алда канча көп нерсени камтыйт. Кытай-Кыргызстан-Өзбекстан темир жолу тоолордогу жөн гана темир жолдордун катары эмес. Бул сооданы арзандатуу, жаңы рынокторду ачуу жана Кыргызстандын географиялык жайгашуусун тоскоолдуктан артыкчылыкка айландыруу мүмкүнчүлүгү.
Бүгүнкү күндө Кытайдан келген жүктөрдүн олуттуу бөлүгү автомобиль жолдору менен ташылат. Тоо ашуулары, күйүүчү май, жолдун эскириши, чек ара процедуралары жана кайра жүктөө чыгымдарды көбөйтөт. Темир жол миңдеген тонна жүктөрдү ондогон эсе арзан жана тез ташууга мүмкүндүк берет.
Алдын ала эсептөөлөр боюнча, маршруттун кубаттуулугу жылына 12-15 миллион тонна жүккө жетиши мүмкүн. Бул эми жеке жүк ташуучу унаалардын тизмеги эмес, күчтүү эл аралык соода коридору. Бул Кыргызстанга эмне берет?
Биринчиден, товарларды ташуу баасын төмөндөтөт. Кийим-кече, тиричилик техникалары, жабдуулар жана курулуш материалдары транспорттун пайдалуураак жолун колдоно алышат. Бул, албетте, баалардын төмөндөшүнө алып келет; биздин ишкерлер өз товарларын жүк ташуучу унаага караганда алда канча арзан ташый алышат.
Экинчиден, бул ата мекендик өндүрүш үчүн жаңы мүмкүнчүлүктөрдү түзөт. Ишкерлер кытай жабдууларын жана чийки заттарын импорттой алышат, Кыргызстанга эмерек, кийим-кече же таңгактоочу өндүрүштөрдү орнотуп, даяр продукцияны Өзбекстанга жана аймактын башка өлкөлөрүнө жөнөтө алышат.
Үчүнчүдөн, аймактар үчүн жумуш орундары жана киреше. Станциялардын айланасында кампалар, логистикалык борборлор, айыл чарба продукцияларын кайра иштетүүчү заводдор, мейманканалар жана тейлөө компаниялары пайда болушу мүмкүн. Кыргыз дыйкандары буурчак, кургатылган жемиштер, бал жана башка продукцияларды тышкы рынокторго жеткирүү үчүн бириктирүү үчүн кошумча мүмкүнчүлүктөргө ээ болушат.
Ишкерлер өздөрүнүн терминалдарын, өндүрүшүн, кайра иштетүүсүн жана соода жайларын алдын ала өнүктүрүшү керек. Өнүгүп келе жаткан өлкөлөр заводдордун гана эмес, жолдордун, порттордун жана темир жолдордун аркасында да таасирдүү экономикалык натыйжаларга жетишти. Инфраструктура өндүрүүчүлөрдү рыноктор менен байланыштырып, аралыкты тоскоолдуктан мүмкүнчүлүктөрдүн булагына айландырды.
Кыргызстан ошондой эле Чыгыш менен Батыштын ортосундагы соода жолдорунун кесилишинде жайгашкан жерин пайдалана алат.
Фрэнсис Бэкон айткандай, «Билим — бул күч». Бирок экономика жагынан алганда, кошумчалоого болот: жол поезддерди гана эмес, инвестицияларды, технологияларды, товарларды жана жумуш орундарын да ташыса, ал күч болуп саналат.
Тарых бою транспортту гана эмес, өлкөнүн экономикалык тагдырын да өзгөрткөн долбоорлор болгон. Кыргызстан үчүн учурда курулуп жаткан Кытай-Кыргызстан-Өзбекстан темир жолу ушундай долбоор болушу мүмкүн.
Тоолуу, деңизге чыгууга мүмкүнчүлүгү жок өлкөбүз үчүн бул жаңы рынокторго чыгуу, инвестицияларды тартуу жана географиялык жайгашуубузду киреше булагына айландыруу үчүн стратегиялык мүмкүнчүлүк» — деп жазган ал.
